ภาษาไทย  |  English  

เริ่มต้นจากตัวตน ชวนทุกคนเป็นคนดี (3)

Humanized health care
(การดูแลคนไข้ด้วยหัวใจบนพื้นฐานความรู้)
เริ่มต้นจากตัวตน ชวนทุกคนเป็นคนดี (3)”

                             นพ.พิษณุ ขันติพงษ์

มิถุนายน 2560

          ผมได้บอกกับทุกคนว่าในสมัยผมเรียนแพทย์หรือจบมาปฏิบัติหน้าที่เป็นแพทย์เต็มตัวนั้นการแพทย์และสาธารณสุขเป็นเรื่องของคุณธรรมจริยธรรมผมแสดงภาพหูฟังแพทย์วางบนตำราทางการแพทย์การดูแลรักษาคนไข้นั้นไม่มีเรื่องของผลประโยชน์มาเกี่ยวข้องแม้แต่เรื่องรายได้หรือเงินเดือนพวกเราก็ไม่ได้ให้ความสนใจเท่าไรทำงานกันหนักจนบางครั้งไม่ได้เห็นเดือนเห็นตะวันอยู่แต่ในห้องผ่าตัดหรือรพ. แม้แต่เวลาทานข้าวก็ไม่แน่นอนแพทย์ทุกคนจะใช้เวลาในการทานอาหารน้อยมากส่วนใหญ่ไม่เกิน10นาทีทุกคนตั้งใจทำงานเพื่อให้คนไข้หายจากการเจ็บป่วยเท่านั้นแต่ในปัจจุบันเป็นยุคสมัยแห่งทุนนิยมวัตถุนิยมผมแสดงภาพให้เห็นว่ามีธนบัตรปึกใหญ่วางทับหูฟังแพทย์ซึ่งวางบนตำราอีกชั้นหนึ่งทำให้การดูแลรักษาคนไข้แตกต่างไปจากเดิมเพราะมีการคำนึงถึงเรื่องเงินและผลประโยชน์ตอบแทนมากขึ้นเป็นเหตุให้คนไข้ได้รับการรักษาที่ล่าช้าไม่เหมาะสมหรือได้รับการส่งตรวจมากเกินความจำเป็น

 

ผมมักชี้ให้แพทย์รู่นใหม่ดูว่าพวกเราทำงานเหมือนมีเทวดานางฟ้าอยู่ข้างหนึ่งคอยบอกให้เราทำสิ่งดีงามทำเพื่อคนไข้โดยไม่คำนึงถึงผลประโยชน์ขณะเดียวกันก็จะมีซาตานหรือปีศาจคอยเสี้ยมสอนให้เราทำในสิ่งที่ไม่ดีไม่เหมาะสมทำโดยหวังผลประโยชน์แอบแฝงทำให้ชีวิตของพวกเรามีความขัดแย้งในตัวเองหลายคนที่ยังมีจิตสำนึกที่ดีจะรู้สึกผิดหรือไม่สบายใจเมื่อทำสิ่งที่ไม่เหมาะสมทำให้เกิดปัญหาเป็นโรคกระเพาะอาหารจากความเครียดได้บ่อยผมจะสะกิดให้ทุกคนได้คิดเองเราโชคดีเพียงใดที่ได้ทำงานในรพ.ไม่ว่าจะเป็นแพทย์พยาบาลหรือจนท.อื่นๆต่างมีหน้าที่ช่วยเหลือคนไข้จึงควรทำหน้าที่ให้ดีที่สุดเพื่อคนไข้จึงควรมีความสุขในการทำงานถึงจะถูกผมมักอ้างคำสอนของสมเด็จพระราชบิดาที่ทรงสอนนิสิตแพทย์ว่า

"อาชีพแพทย์นั้นไม่ร่ำรวยแต่ก็ไม่ยากจน 

ถ้าอยากร่ำรวยต้องไปทำอาชีพอื่น 

เพราะอาชีพแพทย์ต้องมีอุดมการณ์คือ 

เมตตาและกรุณา"

 

ผมขอร้องให้รร.แพทย์ทุกแห่งนำไปติดประกาศให้นร. นศ.ได้รู้ตั้งแต่แรกก่อนตัดสินใจมาเรียนแพทย์เมื่อเรียนจบแล้วจะได้ไม่ประกอบวิชาชีพเป็นแพทย์เชิงพาณิชย์ที่หวังกอบโกยเงินหรือผลประโยชน์จากคนไข้มากกว่าการเห็นอกเห็นใจและพยายามทำทุกวิถีทางให้คนไข้หายหรือทุเลาจากการเจ็บป่วยอย่างแท้จริง

ผมจะขอให้ทุกคนคิดย้อนกลับไปเมื่อตอนเรียนจบใหม่ๆผมมั่นใจว่าทุกคนต่างสัญญากับตนเองว่าจะเป็นแพทย์ทันตแพทย์พยาบาลเภสัชกรหรือบุคลากรทางการแพทย์ที่ดีจะทำงานเพื่อคนไข้จะทำให้ทุกคนภูมิใจจะเป็นตัวอย่างที่ดีให้รุ่นน้องจะไม่เอาเปรียบคนอื่นฯลฯผมเชื่อว่าไม่มีใครที่ตั้งใจตั้งแต่แรกว่าจะปากร้ายดุด่าต่อว่าคนไข้ขูดรีดเงินทองคนไข้หรือทำในสิ่งที่ไม่ดีไม่งามต่อวิชาชีพแต่เมื่อเวลาผ่านไป5ปี10ปี20ปีบนเส้นทางเดินของวิชาชีพมีทางแยกมากมายเราอาจถูกชักจูงให้เดินออกนอกเส้นทางผมขอให้ทุกคนคิดเองว่าเรายังคงอยู่ในเส้นทางที่ตั้งใจไว้อยู่หรือไม่หรือเดินออกไปนอกเส้นทางแล้วอะไรทำให้เราเดินออกนอกเส้นทางที่ตั้งใจไว้เมื่อคิดได้แล้วจะกลับมายังเส้นทางเดิมที่ตั้งใจไว้ตั้งแต่ตอนจบใหม่ๆหรือไม่ผมเพียงแต่มาสะกิดให้เห็นความจริงแต่ถ้าเราสามารถเปลี่ยนกลับมาได้คนไข้ย่อมจะมีความสุขมากเราและคนรอบข้างจะมีความสุขและภูมิใจมากเช่นกัน

ในอดีตความสัมพันธ์ระหว่างคนไข้กับแพทย์และทีมรักษาพยาบาลเปรียบเสมือนคนในครอบครัวเดียวกันมีความไว้วางใจให้เกียรติซึ่งกันและกันดังนั้นไม่ว่าจะเกิดเหตุไม่พึงประสงค์รุนแรงเพียงใดต่างเห็นอกเห็นใจและเข้าใจในเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นปัจจุบันความสัมพันธ์ที่ดีงามนั้นเปลี่ยนแปลงไปอาจเกิดจากธุรกิจทางการแพทย์หรือมีผลประโยชน์ทับซ้อนทำให้เกิดความขัดแย้งทางการแพทย์มากขึ้นในกรณีเกิดเหตุไม่พึงประสงค์จากการรักษาพยาบาลหรือเกิดความเสียหายต่อคนไข้เมื่อขาดการสื่อสารที่ดีระหว่างคนไข้ญาติและทีมแพทย์ที่ให้การรักษาเป็นเหตุให้เกิดการร้องเรียนหรือฟ้องร้องได้ทำให้บุคลากรทางการแพทย์เกิดความเครียดหลายคนทำงานด้วยความหวาดระแวงไม่มีความสุขหลายคนเปลี่ยนอาชีพไปก็มี

ในกรณี”น้องหมิว” รพ.เลยที่ศาลตัดสินให้กระทรวงสาธารณสุขแพ้คดีมีคนโพสภาพผู้รักษาประตูฟุตบอลมาให้พร้อมกับบอกว่า”แพทย์ก็เหมือนผู้รักษาประตูแม้ว่าจะรับบอลได้เป็นร้อยเป็นพันลูกคนไม่สนใจแต่เมื่อรับพลาดลูกเดียวเป็นที่สนใจขึ้นมาทันที” ผมบอกว่าผมไม่เชื่อสิ่งที่ผมเชื่อคือ “แม้คนไข้จะจำชื่อแพทย์พยาบาลที่ดูแลเขาไม่ได้แต่เขาจะจำความรู้สึกดีๆที่ได้รับในยามเจ็บป่วยได้” ผมยังเชื่ออีกว่า “ทุกครั้งที่เราทำสิ่งดีงามจะมีคนได้รับผลเสมอโดยเฉพาะคนไข้”

ฟลอเร้นซ์ไนติงเกิลสตรีกับดวงประทีปกล่าวไว้เกือบสองร้อยปีมาแล้วว่า”สิ่งแรกที่จะต้องคำนึงถึงเสมอในรพ.คือต้องไม่ทำให้คนไข้เป็นอันตราย”หรือในปัจจุบันนี้เราจะได้ยินคำว่า”patient safety” อย่างไรก็ตามอเลกซานเดอร์โป๊บกล่าวไว้ร่วมสี่ร้อยปีแล้วว่า “ความผิดพลาดเป็นเรื่องธรรมดาของมนุษย์” อย่าลืมว่าพวกเราทุกคนทำงานในธนาคารชีวิตที่คนไข้เอาชีวิตมาฝากเราเมื่อเกิดความผิดพลาดย่อมหมายถึงอาจเกิดความพิการหรือเสียชีวิตได้เราจึงต้องมีระบบป้องกันไม่ให้เกิดความผิดพลาดหรือมีโอกาสเกิดน้อยที่สุดผมขอขอบคุณสถาบันรับรองคุณภาพสถานพยาบาล(สรพ.)ที่ได้สร้างระบบคุณภาพให้รพ.ทุกแห่งเพื่อสร้างความมั่นใจให้คนไข้และเจ้าหน้าที่ในด้านความปลอดภัยในการรักษาพยาบาล

เราทำHAเพื่อคุณภาพรพ.มานานเกือบ๒๐ปีแล้วแต่ก็ยังไม่สามารถสร้างความปลอดภัยได้ทั้งหมดเราไม่สามารถสร้างทุกคนให้

มีคุณภาพได้หลายคนอยู่ในรพ.มีคุณภาพแต่พอออกนอกรพ.เปลี่ยนไปผมเชื่อมั่นว่าHAสร้างระบบที่ดีแต่ถ้าคนไม่ดีก็ยังทำให้เกิดอันตรายต่อคนไข้ได้ผมจึงเชื่อมั่นในการทำรพ.คุณธรรมเพื่อสร้างคนให้มีคุณธรรมคนดีนั้นไม่ว่าจะอยู่ในรพ.หรือนอกรพ.ก็เป็นคนดีผมขอให้ทุกคนทำทั้งงานคุณภาพและคุณธรรมเพื่อให้โอกาสเกิดความผิดพลาดกับคนไข้น้อยที่สุดดังคำที่ผมพูดอยู่เสมอว่า

“รพ.คุณภาพสร้างระบบ  รพ.คุณธรรมสร้างคน”
“ขอบคุณที่เป็นคนดี”